Вітаем!

Вы на старонцы Асамблеі няўрадавых дэмакратычных арганізацыяў - найбуйнейшага аб'яднаньня незалежных грамадзкіх структураў Беларусі.
Даведацца болей пра Асамблею...

 
 
Новае на сайце:
 
Маніторынг

Прававы стан грамадзкіх аб'яднаньняў у Беларусі ў 2009 г.

Падрыхтавана Асамблеяй дэмакратычных НДА Беларусі

У 2009 годзе галоўныя праблемы ў дзейнасьці грамадзкіх аб’яднаньняў у Беларусі засталіся нязьменнымі:

– Працяг практыкі адмоваў ў рэгістрацыі грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў па сумнеўных падставах;- Наяўнасьць забароны на дзейнасьць незарэгістраваных грамадзкіх аб’яднаньняў, палітычных партыяў, рэлігійных арганізацыяў з крымінальным пакараньнем за такую дзейнасьць (артыкул 193-1 Крымінальнага кодэксу). – Неабходнасьцьдля для зарэгістраваных НДА і партыйных структураў мець юрыдычны адрас у нежылым памяшканьні (умовы для НДА і партыяў горшыя ў параўнаньні з камэрцыйнымі арганізацыямі, якія могуць рэгістравацца на прыватных кватэрах заснавальнікаў). ‘’‘Рэгістрацыя’‘’

Рэгістрацыя ў 2008 годзе і напачатку 2009 году некалькіх незалежных ад ураду НДА (асабліва “Руху За Свабоду”) і мясцовых аддзяленьняў некаторых партыяў парадзіла ў некаторых арганізацыяў спадзеў на лібэралізацыю рэгістрацыйнай працэдуры. Але гэтыя надзеі на практыцы ў 2009 годзе не спраўдзіліся.

У гэтым годзе было адмоўлена ў рэгістрацыі двум партыям – Партыі Беларуская хрысьціянская дэмакратыя і Партыі Свабоды і Прагрэса (чацьвэртая адмова). З 2000 году ў Беларусі не было зарэгістравана ніводнай новай палітычнай партыі. У дадзены момант міністэрства юстыцыі ажыцьцяўляе праверку дакумэнтаў, пададзеных на рэгістрацыю Беларускай партыяй працоўных (пры гэтым міністэрства незаконна патрабуе ад заснавальнікаў прадставіць дакумэнты, не прадугледжаныя заканадаўствам аб рэгістрацыі палітычных партыяў). У траўні 2009 году суд не задаволіў скаргу на адмову ў рэгістрацыі Гарадзенскага абласнога аддзяленьня Партыі БНФ.

З адмовамі ў рэгістрацыі сутыкаюцца шматлікаія маладзёвыя і праваабарончыя грамадзкія аб’яднаньні. Напрыклад, у 2009 годзе было двойчы адмоўлена ў рэгістрацыі Асамблеі няўрадавых дэмакратычных аб’яднаньняў, Грамадзкаму праваабарончаму аб’яднаньню “Наша Вясна”, Праваабарончаму аб’яднаньню “Берасьцейская Вясна”, Маладзёваму грамадзкаму аб’яднаньню “Маладыя Сацыял-дэмакраты”, Маладзёжнаму грамадзкаму аб’яднаньню “Модэс” (Магілёў), Грамадзкаму аб’яднаньню “Маладзёжны Хрысьціянска-Сацыяльны Саюз”, Грамадзкаму культурна-асьветніцкаму аб’яднаньню “Спадчына” (Гродна), Маладзёваму грамадзкаму аб’яднаньню “Новы Курс” (Менск) і іншым. У абсалютнай большасьці выпадкаў адмовы ў рэгістрацыі зьяўляюцца сумнеўнымі і відавочна абумоўленыя палітычнай воляй уладаў, якія імкнуцца не дапусьціць легальнага існаваньня гэтых НДА. Суды ніколі не задавальняюць скаргаў на рашэньні міністэрства юстыцыі аб адмове ў рэгістрацыі. Агульная колькасьць зарэгістраваных арганізацыяў не павялічваецца у параўнаньні з папярэднімі гадамі – па зьвестках міністэрства юстыцыі, за 6 месяцаў 2009 году ў краіне зарэгістравана толькі 47 новых аб’яднаньняў.

Падставы для адмовы ў рэгістрацыі сфармуляваныя ў заканадаўстве такім чынам, што дазваляюць дзяржаўным органам выносіць адмову ў рэгістрацыі беспадстаўна. На працягу 2009 года ўлады рабілі заявы аб магчымым спрашчэньні рэгістрацыі партыяў і НДА праз унясеньне зьменаў у законы “Аб палітычных партыях” і “Аб грамадзкіх аб’яднаньнях”. Гэтыя зьмены ўжо прынятыя ў першым чытаньні і увосень 2009 года рыхтуюцца да разгляду парламэнтам у другім чытаньні. Дзяржаўныя мэдыі распаўсюдзілі інфармацыю, што такім чынам рэгістрацыя новых грамадзкіх аб’яднаньняў будзе спрошчаная, у прыватнасьці, зьнікне такая падстава для адмовы ў дзяржаўнай рэгістрацыі як непрадастаўленьне ўсіх неабходных для яе дакумэнтаў. Але ж аналіз прапанаваных зьменаў выклікае сур’ёзныя сумневы ў тым, што гэты законапраект сапраўды скіраваны на паляпшэньне сытуацыі з рэгістрацыяй новых грамадзкіх аб’яднаньняў і спрашчэньне гэтай працэдуры. Наадварот, зьмены скіраваныя на наданьне законнай формы сёньняшнім беспрычынным адмовам у рэгістрацыі, яны значна пашыраюць пералік законных падставаў для адмоваў у рэгістрацыі: цяпер падставай для адмовы ў рэгістрацыі можа быць неадпаведнасьць статута патрабаваньням заканадаўства не толькі ў частцы мэтаў, задачаў, мэтадаў, тэрыторыі дзейнасьці, але і ў любых іншых палажэньнях статута. Уводзіцца новая падстава для адмовы ў рэгістрацыі: “представление общественным объединением, союзом иных документов и (или) сведений, не соответствующих требованиям законодательства, в том числе подложных, поддельных или недействительных документов”. Гэтая норма скіраваная не на спрашчэньне рэгістрацыі, а на спрашчэньне працэдуры адмовы ў рэгістрацыі.

Адзіная рэальная зьмена ў рэгістрацыйнай практыцы 2009 года – цяпер зарэгістраваныя НДА змогуць ставіцца на ўлік у падаткавай інспэкцыі і іншых дзяржаўных органах аўтаматычна пасьля рэгістрацыі (раней яны рабілі гэта самастойна). Аднак гэта ні ў якім разе не зьмяньшае самога рэгістрацыйнага бар’ера, а датычыцца толькі дзеяньняў зарэгістраваных аб’яднаньняў пасьля іх рэгістрацыі.

Крымінальная адказнасьць за дзейнасьць незарэгістраваных аб’яднаньняў

У 2009 годзе ўлады працягвалі ўжываць артыкул 193-1 Крымінальнага кодэкса ў якасьці сродку застрашэньня грамадзкіх актывістаў з мэтай прымусіць іх спыніць дзейнасьць у складзе незарэгістраваных НДА. Было вынесенае папярэджаньне аб магчымым пакараньні па артыкуле 193-1 актывістам Саюзу Палякаў на Беларусі напярэдадні зьезду той часткі гэтага аб’яднаньня, якая не прызнаецца ўладамі. У жніўні актывіст берасьцейскай філіі “Маладога фронту” Міхась Ільін атрымаў папярэджаньне пракуратуры аб крымінальнай адказнасьці, калі ён ня спыніць свой удзел у незарэгістраванай арганізацыі.

У траўні 2009 года быў вынесены абвінаваўчы прысуд па артыкуле 193-1 супраць Андрэя Несьцяровіча (Гомель), аднак пакараньне не было прызначанае ў сувязі з амністыяй. У дачыненні да прадстаўніка незарэгістраванай арганізацыі Яўгена Волкава ўлетку 2009 года была ўзбуджаная справа па артыкуле 193-1, але даволі хутка яна была спыненая.

Агулам за пэрыяд 2006-2009 праваабаронцам вядома пра 17 асобаў, асуджаных па артыкуле 193-1 за дзейнасьць незарэгістраваных аб’яднаньняў. Апраўдальных прысудаў не было зафіксавана.

Напачатку верасьня з адказу міністэрства юстыцыі на адрас зварот НДА “Грамадзянская Беларусь” (Чэхія) стала вядома, што ўлады разглядаюць магчымасьць замяніць крымінальную адказнасьць за гэткія дзеяньні на адміністратыўную адказнасьць. Гэта першы сігнал таго, што улады прызнаюць магчымасьць перагляду артыкула 193-1 і памяншэньне адказнасьці за дзейнасьць незарэгістраваных арганізацыяў. Аднак, аб практычных дзеяньнях у гэтым кірунку пакуль невядома: адпаведны законапраект не паступаў у парлямэнт. Да таго ж, гаворка ідзе не пра скасаваньне забароны на дзейнасьць незарэгістраваных арганізацыяў і не пра скасаваньне артыкула 193-1 – а толькі пра памяншэньне адказнасьці за такія дзеяньні.

Агулам, зь лютага 2009 г., калі адбылося падаўжэньне пэрыяду прыпыненьня санкцыяў Эўразьваязу супраць беларускіх чыноўнікаў, у сфэры свабоды асацыяцыяў не было заўважана зрухаў да лепшага:

  • артыкул 193-1 не быў скасаваны і выкарыстоўваўся,
  • не было зарэгістравана ніводнай новай палітычнай партыі і не быў спрошчаны парадак рэгістрацыі грамадзкіх аб’яднаньняў.